EKGda o'lchash: chastota, intervallar, QTc va elektr o'qi

Avtomatik xulosada "QTc 516 ms" deb yozilgan, yurak qisqarishlari soni (YuQS) esa 100 /daq. Bu xavfli uzayishmi yoki formulaning xatosimi? Javob berish uchun QTc hisoblash qanday ishlashini bilish, undan oldin esa YuQS, PQ, QRS va QT ni qog'ozdan o'zingiz o'lchay olish kerak.

Quyida YuQS, intervallar, QTc ning to'rt formulasi, elektr o'qi va voltaj mezonlarini ko'rib chiqamiz. O'lchov tizimli o'qishning bir bosqichi; tartibning o'zi EKGni tizimli o'qish maqolasida yozilgan.

YuQS ni hisoblash: uch usul

Qog'ozning standart tezligi — 25 mm/s: kichik katak (1 mm) 40 ms, katta katak (5 mm) 200 ms ^[1]. Standart kalibrlash 1 mV = 10 mm, uni har doim tekshirish kerak ^[2]. To'g'ri ritmda ikki qo'shni R tishcha orasidagi kataklarni sanang ^[1]:

Keyingi R tishcha 1, 2, 3, 4, 5 yoki 6 katta katakdan keyin tushsa, YuQS 300, 150, 100, 75, 60 yoki 50 /daq. Notekis ritmda, masalan bo'lmachalar fibrillyatsiyasida, bitta RR intervali bo'yicha hisob noto'g'ri: 10 soniyadagi komplekslarni 6 ga ^[1] yoki 6 soniyadagilarni 10 ga ko'paytiring ^[2]. Kattalarda tinch holatdagi normal YuQS — 50–100 /daq ^[1].

Intervallar: qayerdan qayergacha o'lchanadi

• PQ intervali — P tishcha boshidan QRS boshigacha; kattalarda 120–200 ms ^[2].
• QRS kompleksi — birinchi og'ishdan J nuqtasigacha; barcha ulanishlarda 120 ms dan qisqa bo'lsa normal ^[2].
• QT intervali — QRS boshidan T tishcha oxirigacha ^[2].

Apparat o'n ikki ulanishdagi eng erta boshlanish va eng kech tugashni oladi, shuning uchun P tishcha va QRS davomiyligini qo'lda o'lchangandan uzunroq ko'rsatishi mumkin ^[2].

QT eng qiyin o'lchanadi, chunki T tishcha izoliniyaga asta-sekin tushadi:

1. An'anaga ko'ra QT II ulanishda o'lchanadi, me'yoriy qiymatlar ham shu ulanish uchun aniqlangan ^[3]. Yoki T tishchasining balandligi kamida 2 mm va oxiri aniq ko'rinadigan ulanishni tanlang ^[5].
2. T ning eng tik tushuvchi qismiga urinma chizing: u izoliniyani kesgan nuqta — T oxiri ^[3].
3. T dan aniq ajralgan U tishchani QT ga qo'shmang ^[3].
4. Ketma-ket uchta kompleksdagi QT ning o'rtachasini oling, ekstrasistolani va undan keyingi kompleksni o'lchamang ^[3].

QTc hisoblash: to'rt formula va Bazett xatosi

QT tez ritmda qisqaradi, sekin ritmda uzayadi, shuning uchun me'yor bilan solishtirishdan oldin chastotaga ko'ra korreksiya qilinadi; natija — korreksiyalangan QT intervali (QTc) ^[3]. To'rt keng tarqalgan formula (QT — ms, RR — soniya, YuQS — /daq) ^[3][4]:

Bazett formulasi keng qo'llanadi ^[2], lekin tez ritmda QTc ni oshirib, sekin ritmda kamaytirib ko'rsatadi ^[4]; AHA va ACCF bayonotiga ko'ra bu ayniqsa YuQS 85 /daq dan oshganda seziladi ^[5]. Braziliya kardiologiya jamiyatining 2022-yilgi qo'llanmasi YuQS 60 dan past yoki 90 dan yuqori bo'lsa chiziqli formulalarni — Framingem yoki Xodjes formulasini — tavsiya qiladi ^[2].

Vandenberk va hamkasblari bitta Belgiya shifoxonasida sinus ritmi, QRS 120 ms gacha va YuQS 90 /daq gacha bo'lgan 6 609 bemorning EKGsida beshta formulani solishtirgan: Friderisiya va Framingem chastota ta'sirini eng yaxshi bartaraf qilgan, Bazett eng yomon natija bergan va QTc xavfli darajada uzaygan bemorlar sonini oshirib ko'rsatgan. Haloperidol buyurilgan bemorlarning birinchi dozadan oldingi EKGlari retrospektiv tahlil qilinganda, optimal formula bilan xavf guruhiga kiritilganlar soni ikki baravar kamaygan ^[4].

Misol: QT 400 ms, YuQS 100 /daq

Misol o'quv maqsadida o'ylab topilgan: bemor — erkak. II ulanishda RR 15 ta kichik katak: YuQS = 1500 ÷ 15 = 100 /daq, RR = 600 ms; QT 10 ta kichik katak (400 ms).

Bazett bo'yicha QTc 500 ms dan oshadi, qolgan formulalar 462–474 ms beradi: erkakda QTc ko'pchilik chegaralar bo'yicha uzaygan, lekin 500 ms dan past. Bu chastotada Bazettga emas, Friderisiya, Framingem yoki Xodjes natijasiga tayaning ^[2][3]. QTc shubhali bo'lsa, birinchi tavsiya — EKGni qayta yozish ^[3].

Sekin ritmda xato teskari: QT 440 ms va YuQS 50 /daq bo'lsa, Bazett 402 ms, Friderisiya 414 ms, chiziqli formulalar esa 409 ms (Framingem) va 423 ms (Xodjes) beradi. YuQS 60 dan past bo'lganda ham qo'llanma chiziqli formulalarni tavsiya qiladi ^[2].

QTc qachon uzaygan hisoblanadi

QTc 500 ms dan yuqori bo'lsa, u keskin uzaygan hisoblanadi ^[5]. Tug'ma uzun QT sindromida bunday QTc "piruet" tipidagi qorincha taxikardiyasi (torsades de pointes) xavfining 2–3 baravar oshishi bilan bog'liq ^[5]. Bu chegarani orttirilgan uzayishda ham qo'llash o'rinli ^[3].

MedIQ kalkulyatori chegaralar manbasini ekranda ko'rsatadi (AHA/ACCF/HRS 2009): QTc erkaklarda 450 ms dan, ayollarda 460 ms dan boshlab "Uzaygan", 500 ms dan boshlab "Keskin uzaygan" deb belgilanadi. Bu raqamlar jadvaldagi aholi me'yorining yuqori chegarasiga to'g'ri keladi ^[3].

• Keng QRS. Yangi Gis tutami oyoqchasi blokadasi tufayli QT uzayishi orttirilgan uzun QT belgisi emas; usullardan biri — QRS kengayishi miqdorini ayirish ^[5].
• Bo'lmachalar fibrillyatsiyasi. Eng qisqa va eng uzun RR intervalidan keyingi komplekslarning QTc qiymatlarini o'rtachalash mumkin ^[5].

Yurak elektr o'qi: I va aVF bo'yicha

Kattalarda QRS o'qining normal chegarasi −30° dan +90° gacha ^[2]. −30° dan chaproq — chapga og'ish, +90° dan o'ngroq — o'ngga og'ish, −90° va 180° orasi — ekstremal og'ish ^[6]. Tez usul — I va aVF dagi QRS ning yig'indi yo'nalishi ^[6]:

I musbat va aVF manfiy bo'lsa, II ga qarang: II ulanishning o'qi +60° da, unga perpendikulyar yo'nalish −30°, shuning uchun II da QRS musbat bo'lsa o'q normal, manfiy bo'lsa chapga og'gan ^[6].

Voltaj mezonlari va ularning cheklovlari

Kalkulyatordagi ikki mezon ^[2]:

• Sokolov–Layon (Sokolow–Lyon): V1 dagi S + V5 yoki V6 dagi R ≥ 35 mm (3,5 mV). Yoshlarda chegara 40 mm bo'lishi mumkin. Sportchilarda bu mezon yolg'iz o'zi ishlatilmasligi kerak: qo'llanma sportchilarda QRS voltajining oshishini normal topilmalar qatoriga kiritadi ^[2].
• Kornell (Cornell): aVL dagi R + V3 dagi S; chegara erkaklarda 28 mm, ayollarda 20 mm.

QRS amplitudasi gipertrofiyasiz ham katta bo'lishi mumkin: yoshlarda, ozg'in odamlarda va sportchilarda ^[2]. Tizimli sharhda (21 ta tadqiqot, gipertenziyali 5 608 bemor) manfiy natija gipertrofiya ehtimolini juda oz kamaytirgan: birlamchi tibbiy yordamda Romxilt–Estes (Romhilt–Estes) ball tizimi bilan 33 % dan 31 % gacha. Shuning uchun EKG mezonlari bilan gipertrofiyani istisno qilmaslik kerak ^[7].

MedIQ'da qanday mashq qilish mumkin

"EKG asboblari" sahifasida "O'lchov sirkuli", "YuQS", "QTc", "Voltaj", "Elektr o'qi" va "Ritm generatori" yorliqlari bor.

• O'lchov sirkuli: 30 dan ortiq izohli real EKGning istalganida sirkulning A va B oyoqlarini surasiz, ekranda interval (ms), YuQS va amplituda (mV) chiqadi.
• QTc kalkulyatori: QT, YuQS yoki RR va jins bo'yicha to'rt formula natijasi va toifasi bitta jadvalda.
• O'q va voltaj: g'ildirakda vektorni aylantirib, oltita oyoq-qo'l ulanishidagi QRS ni kuzatasiz; voltaj yorlig'ida ikkala mezonni tekshirasiz.

Kutubxonadagi har bir EKGda bazaning tashxisi va o'lchov usuli yozilgan "O'lchovlar" kartasi bor. PTB-XL yozuvlarida bu o'lchovlar avtomatik (GE Marquette 12SL algoritmi), QTc esa Bazett bo'yicha hisoblangan: tez ritmli yozuvda uni kalkulyatordagi Friderisiya natijasi bilan solishtiring. Nazariy qism — "EKG asoslari" (A daraja) bo'limining 9, 10, 12, 16 va 19-darslarida. Kurs Beta holatida: MedIQ AI tekshirgan, shifokor hali ko'rib chiqmagan. Batafsil — EKG kursi sahifasida va kurs sharhida. Maqola ta'lim maqsadida; klinik qarorlar mahalliy protokollar va mas'ul shifokor bilan qabul qilinadi.